Ja. Op een voorwerp dat stilligt werkt in elk geval de zwaartekracht: de aarde trekt eraan. Een telefoon op tafel valt niet omdat de tafel hem even hard omhoog duwt. Die twee krachten heffen elkaar op. Je noemt een kracht naar waar hij vandaan komt: spierkracht, veerkracht, magnetische kracht, wrijvingskracht en zwaartekracht.
Je drukt een tennisbal plat in je hand en daarna gooi je hem weg. Allebei met je spieren, en toch doet de bal twee heel verschillende dingen.
Je ziet eerst wat een kracht kan doen: de vorm van een voorwerp veranderen, of zijn beweging, sneller, langzamer of een andere richting. Soms allebei tegelijk, zoals een racket dat de bal indeukt en terugslaat. Een kracht zelf zie je nooit, alleen wat hij doet, en je meet hem in newton. Daarna de vijf soorten krachten, genoemd naar waar ze vandaan komen: spierkracht, veerkracht, magnetische kracht, wrijvingskracht en zwaartekracht. Tot slot een telefoon die stil op tafel ligt, en waarom daar toch twee krachten op werken die elkaar opheffen.
Voor 3 havo en 3 vwo, bij het hoofdstuk over krachten. Halverwege staat er een vraag en valt er een stilte: zet de video daar stil en denk eerst zelf na.
In deze video
De hele uitleg, uitgeschreven
Dezelfde hand, twee keer
0:00Je drukt een tennisbal plat in je hand. Daarna gooi je hem weg. Allebei met je spieren, en toch doet de bal twee heel verschillende dingen.
Wat een kracht doet
0:14Een kracht kan twee dingen doen. Hij kan de vorm van een voorwerp veranderen, zoals je vingers de bal platdrukken. En hij kan de beweging veranderen: iets gaat sneller, gaat langzamer, of verandert van richting. Soms doet één kracht allebei, zoals een racket dat de bal indeukt en terugslaat.
0:34Een kracht zelf zie je nooit, je ziet alleen wat hij doet. Een kracht meet je in newton, met als teken de hoofdletter N.
Vijf soorten krachten
0:43Welke kracht het is, zeg je door te noemen waar hij vandaan komt. Spierkracht komt uit je spieren. Veerkracht komt van iets dat is ingedrukt of uitgerekt en terug wil, zoals een elastiek of een trampoline. Magnetische kracht werkt tussen een magneet en ijzer, ook als ze elkaar niet raken.
1:03Wrijvingskracht werkt een beweging tegen, tussen je schoenzolen en de vloer, of tussen de lucht en een fietser. En zwaartekracht is de kracht waarmee de aarde aan elk voorwerp trekt, altijd, ook als het stilligt. Nu jij. Een telefoon ligt stil op tafel.
1:21Welke kracht werkt er in elk geval op die telefoon?
Stil, en toch krachten
1:28Zwaartekracht. De aarde trekt aan de telefoon, ook als hij stilligt. Dat de telefoon toch niet valt, komt doordat de tafel hem tegenhoudt: de tafel duwt de telefoon omhoog, even hard als de aarde hem omlaag trekt. Twee krachten die elkaar opheffen, en dus verandert er niets aan de beweging.
1:50Stilliggen betekent niet dat er geen kracht werkt.
Drie dingen om te onthouden
1:52Drie dingen. Een kracht kan de vorm van een voorwerp veranderen, of zijn beweging: sneller, langzamer, of een andere richting. Een kracht meet je in newton. Je noemt een kracht naar waar hij vandaan komt: spierkracht, veerkracht, magnetische kracht, wrijvingskracht en zwaartekracht.
2:10En de zwaartekracht werkt altijd, ook op een voorwerp dat stilligt.
Twee vragen
2:14Twee vragen. Eén. Je rekt een elastiek uit en laat het los tegen een papierpropje. Welke twee krachten werken hier na elkaar? Twee. Een fietser stopt met trappen en rolt langzaam uit. Welke kracht verandert zijn beweging?
De antwoorden
2:34De eerste: eerst spierkracht, waarmee jij het elastiek uitrekt. Daarna veerkracht, waarmee het elastiek het propje wegschiet. De tweede: wrijvingskracht, van de weg en van de lucht. Die werkt de beweging tegen, en daardoor gaat de fietser langzamer.
Verder met de zwaartekracht
2:50Wil je weten hoe je uitrekent hoe groot de zwaartekracht op iets is, en hoe je een kracht als pijl tekent? Kijk dan de video over de zwaartekracht en de krachtenschaal op mijn YouTube-kanaal.
Veelgestelde vragen
Wat kan een kracht doen?
Een kracht kan twee dingen doen. Hij kan de vorm van een voorwerp veranderen, zoals je vingers een tennisbal platdrukken. En hij kan de beweging veranderen: iets gaat sneller, langzamer, of verandert van richting. Soms doet één kracht allebei, zoals een racket dat de bal indeukt en terugslaat.
Welke soorten krachten zijn er?
Je noemt een kracht naar waar hij vandaan komt. Spierkracht komt uit je spieren. Veerkracht komt van iets dat is ingedrukt of uitgerekt en terug wil. Magnetische kracht werkt tussen een magneet en ijzer, ook zonder dat ze elkaar raken. Wrijvingskracht werkt een beweging tegen. Zwaartekracht is de kracht waarmee de aarde aan elk voorwerp trekt.
In welke eenheid meet je een kracht?
In newton, met als teken de hoofdletter N. Een kracht zelf zie je nooit, je ziet alleen wat hij doet: een voorwerp dat van vorm verandert of anders gaat bewegen.
Waarom valt een telefoon op tafel niet als de zwaartekracht er toch aan trekt?
Omdat de tafel de telefoon omhoog duwt, even hard als de aarde hem omlaag trekt. Die twee krachten heffen elkaar op, en dan verandert er niets aan de beweging. Stilliggen betekent dus niet dat er geen kracht werkt.
Welke krachten werken er als je met een elastiek een papierpropje wegschiet?
Eerst spierkracht, waarmee je het elastiek uitrekt. Daarna veerkracht, waarmee het elastiek terug wil en het propje wegschiet.
Waarom rolt een fietser uit als hij stopt met trappen?
Door wrijvingskracht, van de weg en van de lucht. Die werkt de beweging tegen, en daardoor gaat de fietser langzamer tot hij stilstaat.
Stilliggen betekent niet dat er geen kracht werkt.
Physics with Thomas maakt natuurkunde-uitleg voor havo en vwo. Geen woorden in beeld, dus wat je ziet werkt in elke taal.
Even voorstellen
Mijn naam is Thomas Schuurmans, en ik heb een passie voor natuurkunde en voor begrijpen waarom dingen werken zoals ze werken. Wat ik wil, is jonge mensen aanmoedigen om vaker “waarom is dat?” en “hoe werkt dat?” te vragen, en ze de handvatten van de natuurkunde geven op een manier die makkelijk is en die je kunt zien.
Ik ben in 2003 afgestudeerd in Technische Natuurkunde aan de Technische Universiteit Delft. Daarna werkte ik ruim twintig jaar buiten het onderwijs: eerst bij TNO, daarna bij een ontwerpbureau, en uiteindelijk als oprichter van Proportion Global, waarmee ik aan innovatievraagstukken werk in Afrika, Latijns-Amerika en Zuid-Azië. Dat werk lijkt meer op natuurkunde dan je zou denken: niet beginnen bij een oplossing, maar eerst begrijpen wat er aan de hand is, iets proberen, fout zitten, en opnieuw kijken.
Sinds 2026 geef ik natuurkunde in de onder- en bovenbouw, en ben ik begonnen aan mijn master aan de Universiteit van Amsterdam voor mijn eerstegraads bevoegdheid. Daar leerde ik dat de echte aandacht van een middelbare scholier voor nieuwe stof ongeveer zeven minuten duurt. En mijn valkuil is nu net om te veel randverhalen te vertellen.
Daaruit is het idee geboren: video's die één onderwerp scherp en visueel uitleggen, binnen die zeven minuten. Ik maak ze voor mijn eigen leerlingen. Daarna zet ik ze openbaar online, want goede uitleg hoort beschikbaar te zijn voor iedereen die hem nodig heeft, waar je ook woont en in welke taal je denkt en spreekt.