Op een helling ontbind je de zwaartekracht in twee componenten: een langs de helling, die je naar beneden trekt, en een loodrecht erop, die je tegen de weg drukt. Hoe steiler de helling, hoe groter de component langs de helling. Voor een fietser van 80 kilogram op een brug van 6 graden is die 82 newton.
Op een vlakke weg fiets je moeiteloos door, op een brug sta je ineens op je pedalen. Je bent niet zwaarder geworden. Op een helling kun je de zwaartekracht ontbinden in twee componenten: een stuk langs de helling dat je naar beneden trekt, en een stuk loodrecht op de helling dat je tegen de weg drukt.
Ontbinden is de parallellogrammethode omgekeerd: teken de zwaartekracht, teken de twee richtingen, en maak er een parallellogram omheen. De zijden zijn de componenten. Een fietser met fiets van 80 kilogram heeft een zwaartekracht van 785 newton. Op een brug van 6 graden is de component langs de helling 82 newton, en die moet je met je benen extra overwinnen. Je rekent hem uit met de sinus: 785 × sin 6°. Op een helling van 3 graden is het de helft, 41 newton.
Hoe steiler de helling, hoe groter de component langs de helling en hoe kleiner die loodrecht erop. Op een vlakke weg is de component langs de helling nul; staat de helling verticaal, als een muur, dan is het de hele zwaartekracht.
Halverwege reken je zelf: een kist van 50 kilogram staat op een plank die 30 graden schuin staat. Hoe groot is de component van de zwaartekracht langs de plank? Zet de video daar stil en denk eerst zelf na. Daarna zie je ook waarom de normaalkracht op een helling kleiner is dan op een vlakke vloer.
In deze video
De hele uitleg, uitgeschreven
Waarom fiets je een brug zwaar op?
0:00Op een vlakke weg fiets je moeiteloos door. Op een brug sta je ineens op je pedalen. Je bent niet zwaarder geworden.
Ontbinden in componenten
0:11De zwaartekracht wijst altijd recht naar beneden. Op een helling kun je hem in twee stukken uit elkaar halen: een stuk langs de helling, dat je naar beneden trekt, en een stuk loodrecht op de helling, dat je tegen de weg drukt. Dat heet ontbinden, en de twee stukken heten componenten.
0:30Je doet het met de parallellogrammethode, omgekeerd: teken de zwaartekracht, teken de twee richtingen, en maak er een parallellogram omheen. De zijden zijn de componenten.
Component langs de helling berekenen
0:44De fietser met fiets weegt tachtig kilogram, dus de zwaartekracht is zevenhonderdvijfentachtig newton. Op een brug van zes graden is de component langs de helling tweeëntachtig newton: die moet je met je benen extra overwinnen. Je rekent hem uit met de sinus: zevenhonderdvijfentachtig keer sinus zes graden.
1:06Op een helling van drie graden is het de helft: eenenveertig newton. Hoe steiler de helling, hoe groter de component langs de helling, en hoe kleiner die loodrecht erop. Nu jij. Een kist van vijftig kilogram staat op een plank die dertig graden schuin staat.
1:23Hoe groot is de component van de zwaartekracht langs de plank?
Kist op een schuine plank
1:31De zwaartekracht is vijftig keer negen komma eenentachtig, vierhonderdnegentig newton. Bij dertig graden is de component langs de plank precies de helft: tweehonderdvijfenveertig newton. Want sinus dertig graden is nul komma vijf. De component loodrecht op de plank is ongeveer vierhonderdtwintig newton.
1:51Die is even groot als de normaalkracht, en dus kleiner dan op een vlakke vloer.
Drie dingen om te onthouden
1:58Drie dingen. Ontbinden is één kracht uit elkaar halen in twee componenten, met de omgekeerde parallellogrammethode. Op een helling ontbind je de zwaartekracht langs en loodrecht op de helling. En hoe steiler de helling, hoe groter de component langs de helling.
Twee vragen
2:16Twee vragen. Eén. Hoe groot is de component langs de helling als de helling helemaal vlak is? Twee. En als de helling verticaal staat, als een muur?
De antwoorden
2:29De eerste: nul. Op een vlakke weg trekt de zwaartekracht je niet vooruit en niet achteruit. De tweede: dan is de component langs de helling de hele zwaartekracht, en die loodrecht erop nul. Je valt.
Evenwicht van drie krachten
2:43Wil je weten waarom een strak gespannen waslijn eerder breekt? Kijk dan de video over evenwicht van drie krachten op mijn YouTube-kanaal.
Veelgestelde vragen
Wat is een kracht ontbinden?
Ontbinden is één kracht uit elkaar halen in twee stukken, de componenten, langs twee gekozen richtingen. Je doet het met de omgekeerde parallellogrammethode: teken de kracht en de twee richtingen, en maak er een parallellogram omheen. De zijden zijn de componenten.
Hoe bereken je de component van de zwaartekracht langs een helling?
Vermenigvuldig de zwaartekracht met de sinus van de hellingshoek. Een kist van 50 kilogram heeft een zwaartekracht van 50 × 9,81 = 490 newton; op een plank van 30 graden is de component langs de plank 490 × sin 30° = 245 newton.
Waarom is de normaalkracht op een helling kleiner dan op een vlakke vloer?
Op een helling is de normaalkracht even groot als de component van de zwaartekracht loodrecht op de helling, en die is kleiner dan de hele zwaartekracht. Voor de kist van 50 kilogram op 30 graden is dat ongeveer 420 newton in plaats van 490.
Hoe groot is de component langs de helling als de helling vlak of verticaal is?
Op een vlakke weg is hij nul: de zwaartekracht trekt je niet vooruit en niet achteruit. Staat de helling verticaal, als een muur, dan is de component langs de helling de hele zwaartekracht en die loodrecht erop nul.
Hierna: waarom een strak gespannen waslijn een veel grotere kracht moet dragen dan een lijn die doorhangt. Dat staat in de video over evenwicht van drie krachten op dit kanaal.
Deze video krijgt geluidssporen en ondertiteling in meer talen. Kies je taal in de speler onder het tandwiel, bij Audiospoor en bij Ondertiteling.
Physics with Thomas: uitleg met beeld waar het iets toevoegt, en zonder beeld waar het afleidt.
In deze serie
Schuifwrijving en normaalkrachtwaarom schuift de doos ineens?3:21
Krachten samenstellenwaarom is 300 + 400 newton niet altijd 700?2:47
Krachten ontbinden op een hellingwaarom fiets je een brug zwaar op?2:56
Evenwicht van drie krachtenwaarom hangt een waslijn altijd door?3:02
Even voorstellen
Mijn naam is Thomas Schuurmans, en ik heb een passie voor natuurkunde en voor begrijpen waarom dingen werken zoals ze werken. Wat ik wil, is jonge mensen aanmoedigen om vaker “waarom is dat?” en “hoe werkt dat?” te vragen, en ze de handvatten van de natuurkunde geven op een manier die makkelijk is en die je kunt zien.
Ik ben in 2003 afgestudeerd in Technische Natuurkunde aan de Technische Universiteit Delft. Daarna werkte ik ruim twintig jaar buiten het onderwijs: eerst bij TNO, daarna bij een ontwerpbureau, en uiteindelijk als oprichter van Proportion Global, waarmee ik aan innovatievraagstukken werk in Afrika, Latijns-Amerika en Zuid-Azië. Dat werk lijkt meer op natuurkunde dan je zou denken: niet beginnen bij een oplossing, maar eerst begrijpen wat er aan de hand is, iets proberen, fout zitten, en opnieuw kijken.
Proportion Global werkt inmiddels met een netwerk van lokale consultants in 67 landen, dus ik hoef zelf bijna niet meer te reizen. Hierdoor heb ik nu meer tijd en behoefte om ook dichter bij huis een verschil te maken. Daarom heb ik mijn oude liefde voor natuurkunde weer opgepakt. Sinds september 2026 ben ik twee ochtenden per week natuurkundedocent op het Cartesius Lyceum in Amsterdam, in de derde en vierde klas havo/vwo.
Zelf ben ik erg visueel ingesteld als ik nieuwe dingen wil leren. Daaruit is het idee geboren: video's die één onderwerp scherp en visueel uitleggen, in een paar minuten. Ik maak ze voor mijn eigen leerlingen. Daarna zet ik ze openbaar online, want goede uitleg hoort beschikbaar te zijn voor iedereen die hem nodig heeft, waar je ook woont en in welke taal je denkt en spreekt.