Het zwaartepunt is het punt waar de zwaartekracht op een voorwerp aangrijpt, alsof alle massa daar zit. Ondersteun je een voorwerp recht eronder, dan blijft het in balans. Bij een bezem ligt het dichter bij de zware borstel. Bij een regelmatige vorm van één materiaal ligt het in het midden, bij een ring zelfs in het gat.
Een bezem ligt dwars op je vinger, in balans. Ligt je vinger dan precies in het midden, dichter bij de borstel, of dichter bij het eind van de steel? Kies eerst, voordat je verder kijkt.
Je ziet wat het zwaartepunt is: het punt waar de zwaartekracht op een voorwerp aangrijpt, alsof alle massa daar zit. Ondersteun je een voorwerp recht onder zijn zwaartepunt, dan blijft het in balans. Daarna waar het zwaartepunt ligt bij een regelmatige vorm van één materiaal, zoals een blok, een bal of een cilinder, en waarom het bij een ring in het gat ligt, waar helemaal geen materiaal zit. Tot slot hoe je het zwaartepunt van een plankje met een onregelmatige vorm vindt zonder te rekenen: twee keer ophangen, twee lijnen, en waar ze elkaar snijden ligt het.
Voor 3 havo en 3 vwo, bij het hoofdstuk over krachten. Halverwege staat er een vraag en valt er een stilte: zet de video daar stil en denk eerst zelf na.
In deze video
De hele uitleg, uitgeschreven
Een bezem op je vinger
0:00Een bezem ligt dwars op je vinger, in balans. Waar ligt je vinger: precies in het midden, dichter bij de borstel, of dichter bij het eind van de steel? Gewoon kiezen.
Het punt waar de zwaartekracht aangrijpt
0:17Het zwaartepunt is het punt waar de zwaartekracht op een voorwerp aangrijpt. Het is alsof alle massa van het voorwerp in dat ene punt zit. Ondersteun je een voorwerp recht onder zijn zwaartepunt, dan blijft het in balans. De borstel is zwaar en de steel is licht.
0:34Daardoor ligt het zwaartepunt niet in het midden, maar dichter bij de borstel, en daar ligt je vinger.
Het midden, en soms zelfs ernaast
0:42Heeft een voorwerp een regelmatige vorm en is het overal van hetzelfde materiaal, dan ligt het zwaartepunt in het midden. Bij een blok, bij een bal, bij een cilinder. Bij een ring ligt het midden in het gat. Het zwaartepunt van een ring ligt dus op een plek waar helemaal geen materiaal zit.
1:01Nu jij. Een plankje heeft een onregelmatige vorm. Hoe vind je zijn zwaartepunt, zonder te rekenen?
Twee keer ophangen
1:12Hang het plankje aan één punt op, zodat het vrij kan draaien. Het draait tot het zwaartepunt recht onder het ophangpunt hangt. Hang aan hetzelfde punt een draadje met een gewichtje, en teken langs dat draadje een lijn: ergens op die lijn ligt het zwaartepunt.
1:32Hang het plankje daarna aan een ander punt op, en teken opnieuw een lijn. Waar de twee lijnen elkaar snijden, ligt het zwaartepunt.
Drie dingen om te onthouden
1:38Drie dingen. Het zwaartepunt is het punt waar de zwaartekracht op een voorwerp aangrijpt. Ondersteun je het daar recht onder, dan blijft het in balans. Bij een regelmatige vorm van één materiaal ligt het zwaartepunt in het midden, en dat kan zelfs buiten het materiaal zijn.
1:56En bij een onregelmatige vorm vind je het door het voorwerp twee keer op te hangen: waar de twee lijnen elkaar snijden, ligt het zwaartepunt.
Twee vragen
2:04Twee vragen. Eén. Waar ligt het zwaartepunt van een massieve houten kubus? Twee. Een hamer ligt in balans op je vinger. Ligt je vinger dichter bij de kop, of dichter bij het eind van de steel?
De antwoorden
2:21De eerste: precies in het midden van de kubus, want hij heeft een regelmatige vorm en is overal van hetzelfde hout. De tweede: dichter bij de kop. Daar zit de meeste massa, dus daar ligt ook het zwaartepunt.
Verder met soorten krachten
2:35Wil je weten wat een kracht allemaal kan doen, en welke soorten krachten er zijn? Kijk dan de video over soorten krachten op mijn YouTube-kanaal.
Veelgestelde vragen
Wat is het zwaartepunt?
Het zwaartepunt is het punt waar de zwaartekracht op een voorwerp aangrijpt. Het is alsof alle massa van het voorwerp in dat ene punt zit. Ondersteun je een voorwerp recht onder zijn zwaartepunt, dan blijft het in balans.
Waarom ligt het zwaartepunt van een bezem niet in het midden?
Omdat de borstel zwaar is en de steel licht. Aan de kant van de borstel zit meer massa, dus het zwaartepunt ligt dichter bij de borstel. Daar moet je vinger liggen om de bezem in balans te houden.
Waar ligt het zwaartepunt van een ring?
In het midden van het gat. Een ring heeft een regelmatige vorm en is overal van hetzelfde materiaal, dus het zwaartepunt ligt in het midden, ook al zit daar helemaal geen materiaal.
Hoe vind je het zwaartepunt van een plankje met een onregelmatige vorm?
Hang het plankje aan één punt op, zodat het vrij kan draaien, en teken langs een draadje met een gewichtje een lijn recht naar beneden. Hang het daarna aan een ander punt op en teken opnieuw een lijn. Waar de twee lijnen elkaar snijden, ligt het zwaartepunt.
Waar ligt het zwaartepunt van een hamer?
Dichter bij de kop, want daar zit de meeste massa. Een hamer ligt daarom in balans op je vinger als je vinger dicht bij de kop ligt, niet in het midden van de steel.
Het zwaartepunt hoeft niet in het materiaal te liggen.
Physics with Thomas maakt natuurkunde-uitleg voor havo en vwo. Geen woorden in beeld, dus wat je ziet werkt in elke taal.
In deze serie
Soorten krachtenwerkt er een kracht als niets beweegt?3:06
Zwaartekracht berekenenhoeveel newton is een kilo?3:15
Zwaartepuntwaar balanceert een bezem op je vinger?2:48
Even voorstellen
Mijn naam is Thomas Schuurmans, en ik heb een passie voor natuurkunde en voor begrijpen waarom dingen werken zoals ze werken. Wat ik wil, is jonge mensen aanmoedigen om vaker “waarom is dat?” en “hoe werkt dat?” te vragen, en ze de handvatten van de natuurkunde geven op een manier die makkelijk is en die je kunt zien.
Ik ben in 2003 afgestudeerd in Technische Natuurkunde aan de Technische Universiteit Delft. Daarna werkte ik ruim twintig jaar buiten het onderwijs: eerst bij TNO, daarna bij een ontwerpbureau, en uiteindelijk als oprichter van Proportion Global, waarmee ik aan innovatievraagstukken werk in Afrika, Latijns-Amerika en Zuid-Azië. Dat werk lijkt meer op natuurkunde dan je zou denken: niet beginnen bij een oplossing, maar eerst begrijpen wat er aan de hand is, iets proberen, fout zitten, en opnieuw kijken.
Sinds 2026 geef ik natuurkunde in de onder- en bovenbouw, en ben ik begonnen aan mijn master aan de Universiteit van Amsterdam voor mijn eerstegraads bevoegdheid. Daar leerde ik dat de echte aandacht van een middelbare scholier voor nieuwe stof ongeveer zeven minuten duurt. En mijn valkuil is nu net om te veel randverhalen te vertellen.
Daaruit is het idee geboren: video's die één onderwerp scherp en visueel uitleggen, binnen die zeven minuten. Ik maak ze voor mijn eigen leerlingen. Daarna zet ik ze openbaar online, want goede uitleg hoort beschikbaar te zijn voor iedereen die hem nodig heeft, waar je ook woont en in welke taal je denkt en spreekt.