Een LDR is een lichtgevoelige weerstand: hoe meer licht erop valt, hoe kleiner zijn weerstand. Een NTC wordt kleiner als het warmer wordt, een PTC juist groter. Bij een regelbare weerstand verschuif je een sleepcontact en verander je zo de lengte waar de stroom doorheen gaat, en daarmee de weerstand.
Er bestaat een weerstand die weet of het licht is of donker, en een die voelt of de accu van je e-bike te warm wordt. Dat zijn de LDR en de NTC: weerstanden die vanzelf veranderen, door licht of door temperatuur.
Eerst de regelbare weerstand. Daarin zit een lange draad of een baan, en een sleepcontact dat je met een knop verschuift. Moet de stroom door een langer stuk, dan wordt de weerstand groter en de stroom kleiner. Een ouderwetse volumeknop werkt zo. In een schakelschema teken je hem als een weerstand met een schuine pijl erdoorheen.
Dan twee weerstanden die reageren op temperatuur. Bij een PTC neemt de weerstand toe als het warmer wordt. In veel usb-poorten zit er een als zekering: loopt de stroom te hoog op, dan wordt hij warm, schiet zijn weerstand omhoog en knijpt hij de stroom af. Een NTC doet het omgekeerde: hoe warmer, hoe kleiner de weerstand. In de accu van een e-bike zit er een tegen de cellen aan, en zakt zijn weerstand te ver, dan stopt het laden. In het symbool staat een plusje bij de PTC en een minnetje bij de NTC.
En dan licht. Een LDR is een lichtgevoelige weerstand: hoe meer licht erop valt, hoe kleiner zijn weerstand. In het donker kan dat een miljoen ohm zijn, in fel licht een paar honderd ohm. Een nachtlampje in het stopcontact gebruikt dat. In het symbool wijzen twee pijltjes naar de weerstand toe: het licht dat erop valt.
Voor 4 havo en 4 vwo, bij elektriciteit.
In deze video
De hele uitleg, uitgeschreven
Een weerstand die iets weet
0:00Er bestaat een weerstand die weet of het licht is of donker. En een die voelt of de accu van je e-bike te warm wordt.
De regelbare weerstand
0:14Eerst de eenvoudigste: de regelbare weerstand. Daarin zit een lange draad of een baan, en een sleepcontact dat je met een knop verschuift. Moet de stroom door een langer stuk, dan wordt de weerstand groter en de stroom kleiner. Een ouderwetse volumeknop werkt met zo'n sleepcontact.
0:31In een schakelschema teken je de regelbare weerstand als een weerstand met een schuine pijl erdoorheen.
Weerstanden die reageren op temperatuur
0:39Dan twee weerstanden die reageren op temperatuur. Bij een PTC neemt de weerstand toe als het warmer wordt. Metalen doen dat al een beetje; een PTC doet het sterk. In veel usb-poorten zit er een als zekering: loopt de stroom te hoog op, dan wordt hij warm, schiet zijn weerstand omhoog en knijpt hij de stroom af.
1:01Is hij afgekoeld, dan werkt de poort weer. Een NTC doet het omgekeerde: hoe warmer, hoe kleiner de weerstand. In de accu van een e-bike zit er een tegen de cellen aan. De elektronica meet zijn weerstand, en zakt die te ver, dan is de accu te warm en stopt het laden.
1:21In het symbool zie je het verschil: een weerstand met een schuine streep erdoor, met een plusje bij de PTC en een minnetje bij de NTC. Nu jij. Dezelfde NTC ligt eerst in een koude kamer en daarna in je warme hand. Waar is zijn weerstand het grootst?
De lichtgevoelige weerstand
1:42In de koude kamer: hoe kouder, hoe groter de weerstand van een NTC. En dan licht. Een LDR is een lichtgevoelige weerstand: hoe meer licht erop valt, hoe kleiner zijn weerstand. In het donker kan dat een miljoen ohm zijn, in fel licht een paar honderd ohm.
1:59Een nachtlampje in het stopcontact gebruikt dat. Wordt het donker, dan schiet de weerstand van de LDR omhoog, en de schakeling erachter zet het lampje aan. In het symbool staan twee pijltjes die naar de weerstand toe wijzen: dat is het licht dat erop valt.
Drie dingen om te onthouden
2:17Drie dingen. Bij een regelbare weerstand verander je met een sleepcontact de lengte waar de stroom doorheen gaat, en daarmee de weerstand. Symbool: een weerstand met een schuine pijl erdoor. Bij een PTC neemt de weerstand toe als het warmer wordt, bij een NTC neemt hij af.
2:35In het symbool staat een plus of een min. En bij een LDR wordt de weerstand kleiner naarmate er meer licht op valt. In het symbool wijzen twee pijltjes naar de weerstand.
Twee vragen
2:48Twee vragen. Eén. Een batterij, een lampje en een LDR zitten samen in één kring. Je houdt je hand boven de LDR. Wat doet het lampje? Twee. Je hebt een weerstand nodig die kleiner wordt als het warmer wordt. Welk onderdeel is dat, en wat staat er in zijn symbool?
De antwoorden
3:09De eerste: er valt minder licht op de LDR, dus zijn weerstand wordt groter. De stroom in de kring wordt kleiner, en het lampje brandt zwakker. De tweede: een NTC. In het symbool staat een minnetje bij de schuine streep.
De wet van Ohm en het gloeilampje
3:24Wat de wet van Ohm precies zegt, en waarom een gewoon lampje zelf ook geen vaste weerstand heeft: op het kanaal staat een aparte video over weerstand en de wet van Ohm.
Veelgestelde vragen
Wat is het verschil tussen een NTC en een PTC?
Bij een NTC wordt de weerstand kleiner als het warmer wordt, bij een PTC groter. In het symbool zie je het aan het teken: een minnetje bij de NTC en een plusje bij de PTC, naast een weerstand met een schuine streep erdoor.
Hoe werkt een LDR?
Een LDR is een lichtgevoelige weerstand: hoe meer licht erop valt, hoe kleiner zijn weerstand. In het donker kan hij een miljoen ohm zijn, in fel licht een paar honderd ohm. Een nachtlampje gebruikt dat: wordt het donker, dan schiet de weerstand omhoog en zet de schakeling erachter het lampje aan.
Hoe werkt een regelbare weerstand?
Er zit een lange draad of baan in, met een sleepcontact dat je verschuift. Moet de stroom door een langer stuk, dan wordt de weerstand groter en de stroom kleiner. In een schakelschema is het een weerstand met een schuine pijl erdoorheen.
Wat doet het lampje als je je hand boven een LDR houdt?
Het brandt zwakker, als de LDR met het lampje en een batterij in één kring zit. Er valt minder licht op de LDR, dus zijn weerstand wordt groter, en dan wordt de stroom in de kring kleiner.
Waar wordt een NTC voor gebruikt?
Om temperatuur te meten. In de accu van een e-bike zit er een tegen de cellen aan: de elektronica meet zijn weerstand, en zakt die te ver, dan is de accu te warm en stopt het laden.
Hiervoor kwam de weerstand van een draad: waarom een lange, dunne kabel meer weerstand heeft dan een korte, dikke, en wat de soortelijke weerstand is. Hierna: schakelingen, met weerstanden en lampjes in serie en parallel.
Deze video krijgt geluidssporen en ondertiteling in meer talen. Kies je taal in de speler onder het tandwiel, bij Audiospoor en bij Ondertiteling.
Physics with Thomas: natuurkunde uitgelegd met beeld waar het iets toevoegt, en zonder beeld waar het afleidt.
In deze serie
Elektrische stroomde elektronen kruipen, je lamp is meteen aan6:12
Spanning en capaciteittwee batterijen, hetzelfde getal4:43
Stroommeter en spanningsmeter aansluitenverwisselen sloopt je meter4:10
Weerstand en de wet van Ohmverdubbelt de weerstand met de spanning?4:21
Weerstand van een draadwaarom een lange kabel traag laadt4:40
Regelbare weerstand, NTC, PTC en LDRweerstanden die vanzelf veranderen3:40
Even voorstellen
Mijn naam is Thomas Schuurmans, en ik heb een passie voor natuurkunde en voor begrijpen waarom dingen werken zoals ze werken. Wat ik wil, is jonge mensen aanmoedigen om vaker “waarom is dat?” en “hoe werkt dat?” te vragen, en ze de handvatten van de natuurkunde geven op een manier die makkelijk is en die je kunt zien.
Ik ben in 2003 afgestudeerd in Technische Natuurkunde aan de Technische Universiteit Delft. Daarna werkte ik ruim twintig jaar buiten het onderwijs: eerst bij TNO, daarna bij een ontwerpbureau, en uiteindelijk als oprichter van Proportion Global, waarmee ik aan innovatievraagstukken werk in Afrika, Latijns-Amerika en Zuid-Azië. Dat werk lijkt meer op natuurkunde dan je zou denken: niet beginnen bij een oplossing, maar eerst begrijpen wat er aan de hand is, iets proberen, fout zitten, en opnieuw kijken.
Sinds 2026 geef ik natuurkunde in de onder- en bovenbouw, en ben ik begonnen aan mijn master aan de Universiteit van Amsterdam voor mijn eerstegraads bevoegdheid. Daar leerde ik dat de echte aandacht van een middelbare scholier voor nieuwe stof ongeveer zeven minuten duurt. En mijn valkuil is nu net om te veel randverhalen te vertellen.
Daaruit is het idee geboren: video's die één onderwerp scherp en visueel uitleggen, binnen die zeven minuten. Ik maak ze voor mijn eigen leerlingen. Daarna zet ik ze openbaar online, want goede uitleg hoort beschikbaar te zijn voor iedereen die hem nodig heeft, waar je ook woont en in welke taal je denkt en spreekt.