Kulak ve işitme eşiği · sıfır desibel sessizlik değildir

Sıfır desibel mi, sessizlik mi

0:00Sıfır desibel. Ve tam sessizlik. Bu ikisinden hangisi daha sessiz? Hesaplama, sadece seç. Çoğu insan ikisinin aynı olduğunu söyler. Aynı değil.

Kulak kepçesinden beyne

0:15Ses çıkaran her şey titreşir, ve o titreşim havada ilerler. Kulağın bir kısmını algılar, ve orada olanlar bundan sonraki her şeyi belirler. Dalga kulak kanalına girer, kulak zarına çarpar, zar da titreşmeye başlar. Üç küçük kemik titreşimi iç kulağa aktarır, sıvıyla dolu, kıvrılmış bir kanala.

0:36Orada birlikte hareket eden binlerce tüy hücresi var. Bu hareketi elektrik sinyallerine çevirirler, ve işitme siniri onları beynine taşır. Her tüy hücresi kendi frekansına tepki verir. Yani kulağın sesi, beynine bir şey ulaşmadan önce ayrıştırır.

Yirmiden yirmi bine

0:56Tüy hücresi kalmayan yerde artık hiçbir şey duymazsın. Yani kulağının işitme aralığı var, bir alt ucu ve bir üst ucu olan, ve seninkinin nerede bittiğini kendin duyabilirsin. Altta sınır yaklaşık yirmi hertz. Altında belki hâlâ hissedersin, ama duymazsın.

1:13Üstte sınır yaklaşık yirmi bin hertz, ve bu üst sınır ömrün boyunca düşer. Şimdi yükselen bir ses geliyor. Senin için kaybolduğu sayıyı aklında tut. Bu sadece kulaklık takılıyken işe yarar. Senin için nerede bitti? Peki yanındaki biri çok daha düşük bir sayı söylerse bu ne anlama gelir?

Ancak duyabildiğin en hafif ses

1:47Şimdi alt sınır, ve baştaki sıfır desibel tam orada. Bin hertzlik bir ses al ve onu gittikçe kıs, ta ki artık duyamadığın ana kadar. İşitme eşiği tam o noktadadır. Desibel ölçeği oraya sabitlenmiştir. Sıfır desibel sessizlik değil, o noktadır: bir insanın hâlâ duyabildiği bin hertzlik en hafif ses.

2:12Ölçeğin sıfır noktasını birisi oraya koymuş.

Bu sınır neden düz bir çizgi değil

2:16Kulağın her frekansta eşit derecede duyarlı değildir. Frekansı yatay eksene, ses şiddetini dikey eksene koy, ve bir sesin ne kadar hafif olabileceğini çiz, duyulmaz olmadan önce. Düz bir çizgi değil: bir vadi. O vadinin dibinde, beş yüz ile beş bin hertz arasında, kulağın en iyi hâlindedir.

2:37O kadar iyi ki orada sıfır desibelin altındaki sesleri duyarsın. Kenarlarda çizgi dik bir şekilde yükselir: alçak bir uğultunun fark edilmesi için çok daha şiddetli olması gerekir. Ve o vadide tam insanların birbiriyle konuşurken kullandığı her şey bulunur.

Aralığın üst ucu

2:56Bir ölçüm aletinin de bir üst sınırı vardır, ve seninkinin adı ağrı eşiğidir: onun üstünde ses acıtır. Bin hertzde yaklaşık yüz yirmi desibeldedir. Bu sınır da bir eğridir, alttaki ile aynı nedenden. Bu iki çizginin arasında duyabildiğin her şey var: ölçüm aralığın, ve herkeste biraz farklıdır.

3:18Diyagramda bir nokta var: elli hertzlik, otuz desibel şiddetinde bir ses. Bunu duyar mısın, duymaz mısın?

Aynı sayı, iki cevap

3:30Hayır. O nokta alttaki çizginin altında, yani o sesi duymazsın. Ses kulağına ulaşır, sadece onu fark etmezsin. Aynı noktayı bin hertze koy. Otuz desibel, tamamen aynı sayı, ve orada onu zahmetsizce duyarsın. "Evet, çünkü otuz sıfırdan büyük" dediysen, eşiği düz bir çizgi gibi okumuşsun demektir.

3:54Eşik bir çizgi değil, bir vadidir. Bu diyagram şöyle okunur: frekansı bul, yukarı ses şiddetine çık, ve o noktanın iki çizginin arasında olup olmadığına bak.

Özet

4:06Üç şey, ve bunlarla her işitme aralığı diyagramını okursun. Bir: kulağın sesi frekanslara ayrıştırır, ve aralık kabaca yirmi ile yirmi bin hertz arasındadır. İki: sıfır desibel sessizlik değildir. Bir insanın hâlâ duyabildiği bin hertzlik en hafif sestir, ve ölçek oraya sabitlenmiştir.

4:27Üç: işitme eşiği ve ağrı eşiği eğridir, çünkü kulağın her frekansta eşit derecede duyarlı değildir. Aralarında senin ölçüm aralığın yer alır.

İki soru

4:37İki soru. Birinci soru: işitme eşiği neden düz değil de eğri bir çizgidir? İkinci soru: biri, on desibellik bir sesin her zaman duyulamayacak kadar hafif olduğunu söylüyor. Doğru mu?

Cevaplar

4:53Birincisi: çünkü kulağın her frekansta eşit derecede duyarlı değildir. Aralığının ortasında çok hafif bir sesi hâlâ duyarsın, kenarlarda ise çok daha şiddetli olması gerekir. İkincisi: hayır, bu frekansa bağlıdır. Bin hertz civarında on desibeli rahatça duyarsın, elli hertzde hiçbir şey duymazsın.

5:14Aynı şiddet, iki cevap, ve bu yüzden frekansa da ihtiyacın var.

Kapanış

5:20Artık bir sesin senin aralığına düşüp düşmediğini okuyabilirsin. O aralık daralır, ve çoğu zaman bu olurken hiçbir şey fark etmezsin. Kanalda bunun nasıl işlediği ve bir yerde ne kadar kalabileceğin hakkında ayrı bir video var.