Het gehoor en de gehoordrempel · nul decibel is geen stilte

Nul decibel of stilte

0:00Nul decibel. En helemaal stil. Welke van die twee is zachter? Niet uitrekenen, gewoon kiezen. De meeste mensen zeggen dat het hetzelfde is. Dat is het niet.

Van je oorschelp naar je hersenen

0:15Alles wat geluid maakt trilt, en die trilling reist door de lucht. Jouw oor vangt er een deel van op, en wat daar gebeurt bepaalt alles wat hierna komt. De golf loopt je gehoorgang in tegen je trommelvlies, dat gaat meetrillen. Drie kleine botjes geven de trilling door aan het binnenoor, een opgerolde gang vol vloeistof.

0:36Daarin staan duizenden trilhaartjes die meebewegen. Ze zetten de beweging om in elektrische signalen, en de gehoorzenuw brengt die naar je hersenen. Elk haartje reageert op zijn eigen frequentie. Je oor splitst het geluid dus uit voordat er iets bij je hersenen aankomt.

Van twintig tot twintigduizend

0:56Waar geen haartje meer zit, hoor je niets meer. Je oor heeft dus een bereik, met een onderkant en een bovenkant, en je kunt zelf horen waar die van jou ophoudt. Onderin ligt de grens rond twintig hertz. Daaronder voel je het misschien nog, maar horen doe je het niet.

1:13Bovenin ligt hij rond twintigduizend hertz, en die bovenkant zakt je hele leven door. Er komt nu een toon die omhoog loopt. Onthoud het getal waar hij voor jou verdwijnt. Dit werkt alleen met een koptelefoon op. Waar hield hij voor jou op? En wat zou het betekenen als iemand naast je een veel lager getal noemt?

De zachtste toon die je nog nét hoort

1:47Nu de onderkant, en daar zit die nul decibel van het begin. Neem een toon van duizend hertz en maak hem steeds zachter, tot je hem nét niet meer hoort. Precies op dat punt ligt de gehoordrempel. Daar is de decibelschaal op vastgezet. Nul decibel is niet de stilte, het is dat punt: de zachtste toon van duizend hertz die een mens nog kan horen.

2:12Iemand heeft het nulpunt van de schaal daar neergelegd.

Waarom die grens geen rechte streep is

2:16Je oor is niet bij elke frequentie even gevoelig. Zet de frequentie horizontaal uit en de geluidssterkte verticaal, en teken hoe zacht een toon mag zijn voordat je hem niet meer hoort. Geen rechte streep: een dal. Onderin dat dal, tussen de vijfhonderd en de vijfduizend hertz, is je oor op zijn best.

2:37Zo goed dat je daar tonen hoort die ónder nul decibel liggen. Aan de randen loopt de lijn steil omhoog: een lage bromtoon moet veel sterker zijn voordat je hem opmerkt. En in dat dal zit precies alles waarmee mensen tegen elkaar praten.

De bovenkant van het bereik

2:56Een meetinstrument heeft ook een bovengrens, en die van jou heet de pijngrens: daarboven doet geluid pijn. Bij duizend hertz ligt hij rond honderdtwintig decibel. Ook die grens is een kromme, om dezelfde reden als de onderste. Tussen die twee lijnen ligt alles wat je kunt horen: je meetbereik, en het is voor iedereen net iets anders.

3:18Hier staat een punt in het diagram: een toon van vijftig hertz, met een sterkte van dertig decibel. Hoor je die, of niet?

Hetzelfde getal, twee antwoorden

3:30Nee. Dat punt ligt onder de onderste lijn, dus die toon hoor je niet. Hij komt wel bij je oor aan, je merkt hem alleen niet op. Leg datzelfde punt bij duizend hertz neer. Dertig decibel, precies hetzelfde getal, en daar hoor je hem moeiteloos.

3:47Kom je op "ja, want dertig is meer dan nul", dan heb je de drempel als een rechte streep gelezen. Hij is geen streep, hij is een dal. Zo lees je dit diagram: zoek de frequentie, ga omhoog naar de sterkte, en kijk of dat punt tussen de twee lijnen ligt.

Samenvatting

4:06Drie dingen, en daarmee lees je elk diagram van een gehoorbereik. Eén: je oor splitst geluid uit in frequenties, en het bereik loopt ruwweg van twintig tot twintigduizend hertz. Twee: nul decibel is geen stilte. Het is de zachtste toon van duizend hertz die een mens nog hoort, en daar is de schaal op vastgezet.

4:27Drie: de gehoordrempel en de pijngrens zijn krommes, want je oor is niet overal even gevoelig. Daartussen ligt jouw meetbereik.

De twee vragen

4:37Twee vragen. Eerste vraag: waarom is de gehoordrempel een kromme lijn en geen rechte? Tweede vraag: iemand zegt dat een geluid van tien decibel altijd te zacht is om te horen. Klopt dat?

De antwoorden

4:53De eerste: omdat je oor niet bij elke frequentie even gevoelig is. In het midden van je bereik hoor je een heel zacht geluid nog, aan de randen moet het veel sterker zijn. De tweede: nee, dat hangt van de frequentie af. Rond duizend hertz hoor je tien decibel prima, bij vijftig hertz hoor je niets.

5:14Dezelfde sterkte, twee antwoorden, en daarom heb je de frequentie erbij nodig.

Afsluiting

5:20Je kunt nu aflezen of een geluid binnen je bereik valt. Dat bereik krimpt, en meestal merk je er niets van terwijl het gebeurt. Op het kanaal staat een aparte video over hoe dat werkt en hoe lang je ergens mag staan.