Gehoorschade en risicodrempel · geen pijn is nog niet veilig

Het piepen dat wegging

0:00Na een avond harde muziek piept je oor na. De volgende ochtend is dat piepen weg, dus het is hersteld. De meeste mensen denken dat. Het is niet zo.

Waar de schade zit

0:15In je binnenoor staan duizenden trilhaartjes die het geluid omzetten in signalen voor je hersenen. Te hard geluid beschadigt die haartjes. Ze groeien niet aan. Een gebroken bot heelt, een wond gaat dicht, maar deze haartjes komen niet terug.

0:31Wat weg is, is weg. En je voelt het niet gebeuren. Er zitten geen pijnzenuwen in. Dat piepen is niet de schade zelf, dat is je oor dat even overbelast is. Maar in diezelfde avond sneuvelen er ook verbindingen naar je gehoorzenuw, en die komen niet terug.

0:50Een gewone hoortest ziet dat niet, en daarom voelt het de volgende ochtend alsof er niets gebeurd is.

Tachtig en honderdtwintig

0:58Nu twee getallen, en het gaat erom dat het twee verschillende getallen zijn. Het eerste is honderdtwintig decibel: de pijngrens. Daarboven doet geluid pijn, en dan weet je het. Het tweede is tachtig decibel: de risicodrempel. Vanaf daar kan geluid je gehoor beschadigen.

1:16Daartussen zit veertig decibel, en in dat hele gebied doet geluid schade zonder iets te laten merken. Geen pijn, geen waarschuwing, achteraf niet te repareren. "Het deed geen pijn" zegt dus niets over of het veilig was. Bij tachtig decibel mag je er acht uur per dag in staan.

1:37Wat denk jij: hoe lang mag je bij drieëntachtig?

Waarom drie decibel de tijd halveert

1:44Vier uur. En dat kun je zelf narekenen. Drie decibel erbij betekent twee keer zo veel geluid. Wat je oor beschadigt is niet de sterkte alleen en niet de tijd alleen, maar de twee samen: hoeveel geluidsenergie er in totaal doorheen is gegaan.

2:00Wordt het twee keer zo sterk, dan mag het half zo lang duren om op hetzelfde uit te komen. Drie decibel erbij, tijd door twee.

Negenentachtig decibel

2:10Stel je meet in de sportzaal tijdens een toernooi negenentachtig decibel. Je begint bij tachtig, en daar hoort acht uur bij. Drieëntachtig is één stap: vier uur. Zesentachtig, twee uur. Negenentachtig, één uur. Negenentachtig decibel, één uur.

2:27Kom je op twee uur uit, dan heb je twee stappen van drie decibel geteld in plaats van drie.

Wat er op een feest gemeten mag worden

2:33In Nederland is afgesproken hoe hard versterkte muziek op een evenement mag zijn: honderddrie decibel, gemiddeld over een kwartier. Van tachtig naar honderddrie is drieëntwintig decibel erbij, dus bijna acht keer halveren. Van die acht uur blijft ongeveer tweeënhalve minuut over.

2:54Dat is een andere regel dan die acht uur per werkdag. Maar het zegt je wél waar je staat als je vooraan staat.

Hoe je ziet dat er iets weg is

3:02Wat er van je gehoor over is, kun je meten. Bij een gehoortest krijg je pieptoon na pieptoon, elk op een eigen frequentie, en elke toon wordt sterker tot je hem nét opmerkt. Zo wordt per frequentie vastgelegd hoe sterk hij moest zijn. Wat je krijgt is een grafiek van jouw eigen gehoordrempel.

3:21Bij iemand die goed hoort loopt die lijn netjes langs de bovenkant. Bij schade zakt hij, en niet overal even veel: er komt vaak een deuk in, ergens bij een paar duizend hertz. Juist daar is je oor het gevoeligst, dus daar komt het geluid het hardst aan en sneuvelen de haartjes het eerst.

3:42Ouder worden doet iets anders: dat knabbelt aan de hoogste tonen, van rechts af. Een deuk in het midden komt ergens anders vandaan. Hier staan twee van die grafieken. Bij welke van de twee zou je aan een koptelefoon denken, en bij welke aan leeftijd?

Vijftien decibel is een factor tweeëndertig

4:02Wat kun je eraan doen? Zachter zetten helpt het meest, want je pakt de bron aan. Verder weg gaan staan helpt ook. Goede gehoorbescherming haalt er ongeveer vijftien decibel af, en dat klinkt als weinig. Vijftien decibel is vijf stappen van drie.

4:19Elke stap verdubbelt de tijd, dus vijf keer verdubbelen is een factor tweeëndertig. Die sportzaal gaat van één uur naar tweeëndertig uur. Andersom komt hetzelfde eruit: negenentachtig min vijftien is vierenzeventig, en dat zit ónder de risicodrempel van tachtig.

4:37Twee routes, hetzelfde antwoord. Kom je op vijf uur uit, dan heb je met vijf vermenigvuldigd in plaats van vijf keer verdubbeld.

Samenvatting

4:47Vier dingen. Eén: gehoorschade zit in de trilhaartjes in je binnenoor, ze groeien niet aan, en je voelt niets terwijl het gebeurt. Twee: de pijngrens ligt rond honderdtwintig decibel, de risicodrempel op tachtig. Daartussen zit veertig decibel waarin geluid schade doet zonder waarschuwing.

5:06Drie: bij tachtig decibel mag je er acht uur per dag in staan, en elke drie decibel erbij halveert die tijd. Vier: in een audiogram zie je die schade terug, als een deuk in het midden. Wegzakken aan de rechterkant hoort bij ouder worden.

De twee vragen

5:24Twee vragen. Eerste vraag: bij vijfennegentig decibel, hoe lang mag je daar volgens deze regel staan? Tweede vraag: iemand zegt dat het geen kwaad kan zolang het geen pijn doet. Klopt dat?

De antwoorden

5:39De eerste: van tachtig naar vijfennegentig is vijftien decibel, dus vijf stappen van drie. Vanaf acht uur vijf keer halveren: vier, twee, één, een half, een kwart. Een kwartier. De tweede: nee. Pijn begint pas rond honderdtwintig decibel, beschadigen al bij tachtig.

5:57Alles daartussen doet zijn werk in stilte, dus je oor waarschuwt je niet.

Afsluiting

6:03Je kunt nu uitrekenen hoe lang je ergens mag staan, en je weet waarom het piepen weggaat terwijl de schade blijft. Op het kanaal staat een aparte video over waarom een geluid dat twee keer zo sterk is niet twee keer zo hard klínkt.