Her zaman değil. Ölçüm sınırı büyük bir dinamometrenin bölme çizgileri birbirinden uzaktır, bu yüzden duyarlılığı daha düşüktür. Ölçtüğün kuvvet için ölçüm sınırı tam yetecek kadar büyük olan bir dinamometre seçersin, ve bunun içinde en yüksek duyarlılığı. Ölçüm sınırı çok küçükse yay fazla uzar ve dinamometre sonra artık doğru ölçmez.
Bu videoyu العربية, English, Français ve Türkçe olarak da dinleyebilirsin. Dilini oynatıcıdaki dişli simgesi altından, Ses parçası ve Altyazı bölümünden seç.
Yüz newtona kadar ölçen bir dinamometre, bir newtona kadar ölçenden daha iyi değil mi? Sonuçta daha fazlasını ölçebiliyor. Yine de ona bir silgi asmasan iyi olur.
Önce bir dinamometrenin nasıl çalıştığını görürsün: kancalı bir yay ve bir skala. Kuvvet ne kadar büyükse yay o kadar çok uzar, ve kuvveti newton olarak okursun. Sonra her dinamometreye ait iki kavram. Ölçüm sınırı, onunla ölçebileceğin en büyük kuvvettir. Duyarlılık, iki bölme çizgisi arasındaki en küçük aralıktır ve ne kadar hassas okuyabileceğini söyler. 0,24 N'luk bir silgi, 50 N'a kadar ölçen bir dinamometrede ilk çizgiye bile ulaşmaz; 1 N'a kadar ölçen bir dinamometrede onu tam olarak okursun. Son olarak yaklaşık 2 N'luk bir kalem kutusu için kendin bir dinamometre seçersin, ve fazla uzayan bir yayın neden sonra artık doğru ölçmediğini görürsün.
Ortaokul ve lise fiziği için, kuvvetler konusunda. Videonun ortasında bir soru ve bir sessizlik var: videoyu orada durdur ve önce kendin düşün.
Bu videoda
Anlatımın tamamı, yazılı olarak
Daha fazlasını ölçebiliyor
0:00Şöyle düşünebilirsin: yüz newtona kadar ölçen bir dinamometre, bir newtona kadar ölçenden daha iyidir. Sonuçta daha fazlasını ölçebiliyor, değil mi?
Skalalı bir yay
0:12Dinamometreye yaylı kantar da denir. İçinde ucunda kanca olan bir yay vardır. Kancayı çekersen yay uzar, ve yayın ucu bir skala boyunca kayar. Kuvvet ne kadar büyükse, yay o kadar çok uzar. Kuvveti skaladan newton olarak okursun.
Ölçüm sınırı ve duyarlılık
0:32Bir dinamometreyle ölçebileceğin en büyük kuvvet, ölçüm sınırıdır. Ve iki bölme çizgisi arasındaki en küçük aralık duyarlılıktır: kuvveti bu kadar hassas okuyabilirsin. Ölçüm sınırı büyük bir dinamometrenin bölme çizgileri newton cinsinden birbirinden uzaktır, ve bu yüzden duyarlılığı daha düşüktür.
0:52Sıfır virgül yirmi dört newtonluk bir silgiyi elli newtona kadar ölçen bir dinamometreye asarsan, ve bölme çizgileri birer newton aralıklıysa, ibre ilk çizgiye bile ulaşmaz. Bir newtonluk dinamometrede, bölme çizgileri sıfır virgül sıfır iki newton aralıklıyken, onu tam olarak okursun.
1:12Sıra sende. Yaklaşık iki newtonluk bir kalem kutusunu ölçmek istiyorsun. Dinamometrelerin var: bir newtona kadar, beş newtona kadar ve elli newtona kadar. Hangisini seçersin?
Uygun ölçüm sınırı, en yüksek duyarlılık
1:26Beş newtona kadar ölçen dinamometre. Bir newtonluk olana iki newton sığmaz: ölçüm sınırı çok küçük. Bir yayı dayanabileceğinden fazla uzatırsan, sonra artık düzgün geri dönmez, ve dinamometre artık doğru ölçmez. Elli newtonluk olana sığar, ama orada duyarlılık çok düşük.
1:46Yani uygun ölçüm sınırı olan bir dinamometre seçersin, ve bunun içinde mümkün olan en yüksek duyarlılığı.
Akılda tutulacak üç şey
1:54Üç şey. Dinamometre, skalası olan bir yaydır: kuvvet ne kadar büyükse, yay o kadar çok uzar, ve newton olarak okursun. Ölçüm sınırı, ölçebileceğin en büyük kuvvettir, duyarlılık ise bölme çizgileri arasındaki en küçük aralıktır. Ve uygun bir ölçüm sınırı seçersin, mümkün olan en yüksek duyarlılıkla.
İki soru
2:17İki soru. Bir. Otuz newtonluk bir çantayı ölçmek istiyorsun, ve elinde sadece yirmi newtona kadar ölçen bir dinamometre var. Olur mu? İki. İki dinamometrenin ikisi de beş newtona kadar ölçüyor. Birinin bölme çizgileri sıfır virgül sıfır beş newton aralıklı, diğerininki sıfır virgül bir.
2:34Hangisini seçersin, ve neden?
Cevaplar
2:40Birincisi: hayır. Otuz newton ölçüm sınırından fazla. Yay dayanabileceğinden fazla uzar, ve dinamometre ondan sonra artık doğru ölçmez. İkincisi: bölme çizgileri sıfır virgül sıfır beş aralıklı olan. Ölçüm sınırı aynı, ve onun duyarlılığı daha yüksek.
Yay kuvvetini hesaplamak
2:58Bir yayın kuvvetinin büyüklüğünü nasıl hesaplarsın, öğrenmek ister misin? O zaman YouTube kanalımda esneklik kuvveti hakkındaki videoyu izle.
Sık sorulan sorular
Bir dinamometrenin ölçüm sınırı nedir?
Ölçüm sınırı, o dinamometreyle ölçebileceğin en büyük kuvvettir. Beş newtona kadar ölçen bir dinamometrenin ölçüm sınırı 5 N'dur.
Bir dinamometrenin duyarlılığı nedir?
Duyarlılık, skaladaki iki bölme çizgisi arasındaki en küçük aralıktır. Kuvveti bu kadar hassas okuyabilirsin. Bölme çizgileri 0,02 N aralıklıysa, 1 N aralıklı çizgilere göre daha hassas okursun.
Dinamometre nasıl çalışır?
Yaylı kantar da denen bir dinamometrede ucunda kanca olan bir yay vardır. Kancayı çekersen yay uzar ve ucu bir skala boyunca kayar. Kuvvet ne kadar büyükse yay o kadar çok uzar. Kuvveti skaladan newton olarak okursun.
Yaklaşık 2 newtonluk bir kalem kutusu için hangi dinamometreyi seçersin?
1 N, 5 N ve 50 N'a kadar ölçen dinamometreler arasından 5 N'a kadar olanı seçersin. 1 N'luk olana 2 N sığmaz: ölçüm sınırı çok küçük. 50 N'luk olana sığar, ama orada duyarlılık çok düşük.
Bir dinamometreyi ölçüm sınırının ötesine uzatırsan ne olur?
O zaman yay dayanabileceğinden fazla uzar. Sonra artık düzgün geri dönmez, ve dinamometre artık doğru ölçmez. Yani 30 N'luk bir çantayı 20 N'a kadar ölçen bir dinamometreyle ölçmezsin.
Uygun bir ölçüm sınırı seç, ve bunun içinde mümkün olan en yüksek duyarlılığı.
Physics with Thomas, ortaokul ve lise için fizik anlatımları yapar. Ekranda hiç kelime yok, bu yüzden gördüğün her dilde işe yarar.
Bu seride
Kuvvet çeşitleri3:06
Yer çekimi kuvvetini hesaplamak3:15
Ağırlık merkezi2:48
Dinamometre: ölçüm sınırı ve duyarlılık3:11
Esneklik kuvveti ve yay sabiti3:41
Doğru orantılı ilişki3:37
Hakkımda
Adım Thomas Schuurmans; fiziğe ve şeylerin neden böyle çalıştığını anlamaya karşı bir tutkum var. İstediğim şey, gençlerin daha sık “bu neden böyle?” ve “bu nasıl çalışıyor?” diye sorması ve fiziğin araçlarını onlara kolay ve görülebilir bir biçimde vermek.
2003 yılında Delft Teknik Üniversitesi'nde uygulamalı fizik alanından mezun oldum. Sonrasında yirmi yılı aşkın süre eğitim dışında çalıştım: önce TNO adlı uygulamalı araştırma enstitüsünde, sonra bir tasarım ajansında ve nihayet Proportion Global'i kurarak; onunla Afrika, Latin Amerika ve Güney Asya'da inovasyon sorularına çalışıyorum. Bu iş fiziğe sandığınızdan çok benziyor: çözümden başlama, önce neyin olup bittiğini anla, bir şey dene, yanıl ve yeniden bak.
2026'dan beri hem alt hem üst sınıflarda fizik öğretiyorum ve tam öğretmenlik yetkim için Amsterdam Üniversitesi'nde yüksek lisansa başladım. Orada öğrendim ki bir lise öğrencisinin yeni bir konuya gerçek dikkati yaklaşık yedi dakika sürüyor. Benim zaafım ise tam da konunun etrafında fazla hikâye anlatmak.
Fikir buradan doğdu: tek bir konuyu net ve görsel biçimde, o yedi dakikanın içinde anlatan videolar. Onları kendi öğrencilerim için yapıyorum. Sonra herkese açık hale getiriyorum, çünkü iyi bir anlatım, nerede yaşarsan yaşa ve hangi dilde düşünüp konuşursan konuş, ona ihtiyacı olan herkesin erişebileceği yerde olmalı.