Iets blijft bewegen omdat er geen kracht nodig is om een snelheid te houden. Is de resulterende kracht nul, dan blijft de snelheid constant; stilstaan, nul meter per seconde, hoort daar ook bij. De krachten zijn dan in evenwicht. Een kracht heb je alleen nodig om de snelheid te veranderen: sneller, langzamer of een andere richting.
Voyager 1 vliegt al bijna vijftig jaar door de ruimte, met zeventien kilometer per seconde, en er is geen motor die hem vooruit duwt. Wat houdt hem dan op snelheid? Niets. Er is geen kracht nodig om te blijven bewegen.
Werkt er geen resulterende kracht op een voorwerp, dan blijft de snelheid constant. Een kracht heb je nodig om de snelheid te veranderen: sneller, langzamer of een andere kant op. Een auto moet op de snelweg wel gas blijven geven, maar dat komt door de wrijving: bij een constante snelheid duwt de motor precies even hard vooruit als de wrijving hem tegenhoudt. De resulterende kracht is dan nul en de krachten zijn in evenwicht. Stilstaan is ook een constante snelheid, nul meter per seconde. Een fles water van 1,5 kg op een plank: de zwaartekracht is 15 N en de normaalkracht van de plank ook. Een lamp van 2,0 kg aan een snoer: de spankracht is 20 N, even groot als de zwaartekracht. Daarna reken je zelf de spankracht uit voor een lamp van 0,80 kg, en bedenk je hoeveel kracht een puck op wrijvingsloos ijs nodig heeft om op snelheid te blijven.
Voor natuurkunde 3 havo/vwo, bij het hoofdstuk over krachten. Halverwege staat er een vraag en valt er een stilte: zet de video daar stil en denk eerst zelf na.
In deze video
De hele uitleg, uitgeschreven
Voyager
0:00Voyager 1 vliegt al bijna vijftig jaar door de ruimte, met zeventien kilometer per seconde. Er is geen motor die hem vooruit duwt. Wat houdt hem dan op snelheid?
Er is niets nodig
0:16Niets. En dat is precies het punt: er is geen kracht nodig om te blijven bewegen. Werkt er geen resulterende kracht op een voorwerp, dan blijft de snelheid constant. Wat je wél nodig hebt, is een kracht om de snelheid te veranderen: sneller, langzamer of een andere kant op.
0:35Voyager is zo ver van alles vandaan dat er bijna niets meer aan hem trekt of duwt, en daarom verandert zijn snelheid bijna niet.
Evenwicht als je rijdt
0:44Maar een auto moet toch gas blijven geven? Ja, en dat komt door de wrijving. Op aarde werkt er op alles wat beweegt wrijving, en die werkt de beweging tegen. Rijdt een auto met een constante snelheid op de snelweg, dan duwt de motor precies even hard vooruit als de wrijving hem tegenhoudt.
1:03De resulterende kracht is nul, en daarom blijft de snelheid gelijk. Dan zeg je: de krachten zijn in evenwicht. Geeft de bestuurder meer gas, dan wint de motor en gaat de auto sneller. Pas als de wrijving weer even groot is, rijdt hij met die nieuwe snelheid constant verder.
1:23Nu jij. Een bus rijdt met een constante snelheid over een rechte weg. De motor duwt met achtduizend newton vooruit. Hoe groot is de wrijvingskracht op de bus?
Ook stilstaan is evenwicht
1:38Ook achtduizend newton. De snelheid verandert niet, dus de resulterende kracht is nul, en dan zijn de krachten even groot. Stilstaan is ook een constante snelheid: nul meter per seconde. Een fles water van anderhalve kilogram op een plank: de zwaartekracht trekt hem omlaag met vijftien newton, en de plank duwt even hard terug omhoog.
2:00Die kracht van de ondergrond heet de normaalkracht, F N. Hangt er een lamp van twee kilogram aan een snoer, dan trekt het snoer omhoog. Dat is de spankracht, F s, en die is dan twintig newton: even groot als de zwaartekracht op de lamp.
Drie dingen om te onthouden
2:17Drie dingen. Werkt er geen resulterende kracht, dan blijft de snelheid constant, en dat kan ook nul zijn. Een kracht heb je nodig om de snelheid te veranderen, niet om hem te houden. En als de resulterende kracht nul is, zijn de krachten in evenwicht: de normaalkracht, de spankracht of de motorkracht is dan even groot als wat ertegenin werkt.
Twee vragen
2:42Twee vragen. Eén. Een hanglamp heeft een massa van nul komma tachtig kilogram. Hoe groot is de spankracht in het snoer? Twee. Stel dat er op ijs helemaal geen wrijving is. Je geeft een puck één duw. Hoeveel kracht is er daarna nodig om hem op snelheid te houden?
De antwoorden
3:04De eerste: de lamp hangt stil, dus de spankracht is even groot als de zwaartekracht. Nul komma tachtig keer negen komma éénentachtig is zeven komma acht newton. De tweede: geen. Zonder wrijving is er niets wat hem afremt, dus de resulterende kracht is nul en de puck glijdt met dezelfde snelheid door.
Gewicht
3:25Wil je weten wat het verschil is tussen gewicht en zwaartekracht? Kijk dan de video over gewicht op mijn YouTube-kanaal.
Veelgestelde vragen
Waarom moet een auto gas blijven geven als er geen kracht nodig is om te bewegen?
Door de wrijving. Op aarde werkt er op alles wat beweegt wrijving tegen de beweging in. Bij een constante snelheid duwt de motor precies even hard vooruit als de wrijving hem tegenhoudt, dus de resulterende kracht is nul.
Wat betekent het dat krachten in evenwicht zijn?
Dat de resulterende kracht nul is: de krachten heffen elkaar op. Het voorwerp staat dan stil of beweegt met een constante snelheid in een rechte lijn.
Hoe groot is de normaalkracht op een voorwerp dat stil op een plank staat?
Even groot als de zwaartekracht, maar omhoog. Een fles van 1,5 kg: Fz = 1,5 × 9,81 = 15 N, dus de plank duwt met 15 N terug.
Hoe bereken je de spankracht in het snoer van een hanglamp?
Hangt de lamp stil, dan is de spankracht even groot als de zwaartekracht: Fs = m × 9,81 N/kg. Een lamp van 0,80 kg: 0,80 × 9,81 = 7,8 N.
Heeft een puck op ijs zonder wrijving een kracht nodig om door te glijden?
Nee. Na de duw werkt er niets dat hem afremt, dus de resulterende kracht is nul en de puck glijdt met dezelfde snelheid door.
Is de resulterende kracht nul, dan verandert de snelheid niet: het voorwerp staat stil of beweegt met een constante snelheid.
Physics with Thomas maakt natuurkunde-uitleg voor havo en vwo. Geen woorden in beeld, dus wat je ziet werkt in elke taal.
In deze serie
Soorten krachten3:06
Zwaartekracht berekenen3:15
Zwaartepunt2:48
Krachtmeter: bereik en nauwkeurigheid3:11
Veerkracht en veerconstante3:41
Recht evenredig verband3:37
Resulterende kracht nul3:36
Even voorstellen
Mijn naam is Thomas Schuurmans, en ik heb een passie voor natuurkunde en voor begrijpen waarom dingen werken zoals ze werken. Wat ik wil, is jonge mensen aanmoedigen om vaker “waarom is dat?” en “hoe werkt dat?” te vragen, en ze de handvatten van de natuurkunde geven op een manier die makkelijk is en die je kunt zien.
Ik ben in 2003 afgestudeerd in Technische Natuurkunde aan de Technische Universiteit Delft. Daarna werkte ik ruim twintig jaar buiten het onderwijs: eerst bij TNO, daarna bij een ontwerpbureau, en uiteindelijk als oprichter van Proportion Global, waarmee ik aan innovatievraagstukken werk in Afrika, Latijns-Amerika en Zuid-Azië. Dat werk lijkt meer op natuurkunde dan je zou denken: niet beginnen bij een oplossing, maar eerst begrijpen wat er aan de hand is, iets proberen, fout zitten, en opnieuw kijken.
Sinds 2026 geef ik natuurkunde in de onder- en bovenbouw, en ben ik begonnen aan mijn master aan de Universiteit van Amsterdam voor mijn eerstegraads bevoegdheid. Daar leerde ik dat de echte aandacht van een middelbare scholier voor nieuwe stof ongeveer zeven minuten duurt. En mijn valkuil is nu net om te veel randverhalen te vertellen.
Daaruit is het idee geboren: video's die één onderwerp scherp en visueel uitleggen, binnen die zeven minuten. Ik maak ze voor mijn eigen leerlingen. Daarna zet ik ze openbaar online, want goede uitleg hoort beschikbaar te zijn voor iedereen die hem nodig heeft, waar je ook woont en in welke taal je denkt en spreekt.