Een astronaut zweeft omdat hij gewichtloos is, niet omdat er geen zwaartekracht is. Het ruimtestation valt voortdurend naar de aarde, samen met alles wat erin zit, en gaat zo snel opzij dat het steeds naast de aarde valt. De astronaut drukt nergens op, dus zijn gewicht is nul, terwijl de zwaartekracht nog bijna negentig procent is.
Op een astronaut in het ruimtestation werkt bijna negentig procent van de zwaartekracht die hier op jou werkt. En toch zweeft hij. Hoe kan dat?
Zwaartekracht en gewicht zijn twee verschillende krachten. De zwaartekracht is de kracht waarmee de aarde aan jou trekt. Het gewicht is de kracht die jij op de ondergrond uitoefent: op de vloer, op je stoel, op een weegschaal. Gewicht is dus een kracht, in newton en niet in kilogram. Sta je stil op een weegschaal, dan zijn ze even groot: met een massa van 50 kg is dat 490 N. Val je, dan druk je nergens meer op en is je gewicht nul: je bent gewichtloos. De zwaartekracht en je massa blijven gewoon. Dat gebeurt in het ruimtestation: het valt, samen met alles wat erin zit, maar gaat zo snel opzij dat het steeds naast de aarde valt. Daarna reken je zelf aan een sprong van een duikplank, een koffer op de vloer en een astronaut van 80 kg.
Voor natuurkunde 3 havo/vwo, bij het hoofdstuk over krachten. Halverwege staat er een vraag en valt er een stilte: zet de video daar stil en denk eerst zelf na.
In deze video
De hele uitleg, uitgeschreven
Negentig procent
0:00Op een astronaut in het ruimtestation werkt bijna negentig procent van de zwaartekracht die hier op jou werkt. En toch zweeft hij.
Twee krachten
0:13Zwaartekracht en gewicht zijn twee verschillende krachten, en ze werken ook op iets anders. De zwaartekracht is de kracht waarmee de aarde aan jou trekt. Het gewicht is de kracht die jij op de ondergrond uitoefent: op de vloer, op je stoel, op een weegschaal.
0:30Gewicht is dus een kracht, en die druk je uit in newton, niet in kilogram. Sta je stil op een weegschaal, dan zijn ze even groot. Met een massa van vijftig kilogram is dat vierhonderdnegentig newton. Wat de weegschaal in kilogram laat zien, is dat gewicht, omgerekend.
Vallen zonder ondergrond
0:51Val je, dan is er geen ondergrond meer waar je op drukt. Je gewicht is dan nul: je bent gewichtloos. Maar de zwaartekracht is er nog gewoon, en je massa ook. En dat is wat er in het ruimtestation gebeurt: het valt, samen met alles wat erin zit.
1:08Het gaat alleen zo snel opzij dat het steeds naast de aarde valt, en dus rond blijft gaan. De astronaut valt mee en drukt nergens op. Hij is gewichtloos, terwijl de aarde nog met bijna negentig procent aan hem trekt. Nu jij. Je springt van een duikplank, en je massa is vijfenveertig kilogram.
1:28Hoe groot is je gewicht terwijl je valt, en hoe groot is de zwaartekracht op jou?
Nul, en toch zwaartekracht
1:37Je gewicht is nul, want je drukt nergens op. De zwaartekracht niet: vijfenveertig keer negen komma éénentachtig is ongeveer vierhonderdveertig newton. En je massa is nog steeds vijfenveertig kilogram. Die verandert nergens: niet als je valt, en niet in de ruimte.
1:55Massa zegt hoeveel er van je is, zwaartekracht en gewicht zijn krachten.
Drie dingen om te onthouden
2:02Drie dingen. De zwaartekracht is de kracht waarmee de aarde aan je trekt. Het gewicht is de kracht die je op de ondergrond uitoefent, in newton. En zonder ondergrond ben je gewichtloos, maar de zwaartekracht en je massa blijven.
Twee vragen
2:18Twee vragen. Eén. Een koffer van twintig kilogram staat op de vloer. Hoe groot is de zwaartekracht op de koffer, en hoe groot is zijn gewicht? Twee. Een astronaut heeft op aarde een massa van tachtig kilogram. Hoe groot is zijn massa in het ruimtestation?
De antwoorden
2:38De eerste: twintig keer negen komma éénentachtig is ongeveer tweehonderd newton. De koffer staat stil op de vloer, dus zijn gewicht is ook tweehonderd newton. Maar het zijn twee krachten: de zwaartekracht werkt op de koffer, het gewicht op de vloer.
2:55De tweede: nog steeds tachtig kilogram. Zijn gewicht is nul, zijn massa niet.
Versnelling
3:02Wil je weten hoe snel iets van snelheid verandert als er wél een resulterende kracht op werkt? Kijk dan de video over kracht en versnelling op mijn YouTube-kanaal.
Veelgestelde vragen
Wat is het verschil tussen zwaartekracht en gewicht?
De zwaartekracht is de kracht waarmee de aarde aan jou trekt en werkt op jou. Het gewicht is de kracht die jij op de ondergrond uitoefent en werkt op de vloer, je stoel of de weegschaal. Sta je stil, dan zijn ze even groot.
Is gewicht in kilogram of in newton?
In newton, want gewicht is een kracht. Wat een weegschaal in kilogram laat zien, is je gewicht omgerekend. Met een massa van 50 kg is je gewicht 50 × 9,81 = 490 N.
Wat is je gewicht als je van een duikplank springt?
Nul, want terwijl je valt druk je nergens op. De zwaartekracht blijft: met een massa van 45 kg is die 45 × 9,81 ≈ 440 N.
Verandert je massa in de ruimte?
Nee. Een astronaut van 80 kg heeft in het ruimtestation nog steeds een massa van 80 kg. Zijn gewicht is daar nul, zijn massa niet.
De zwaartekracht is de kracht waarmee de aarde aan je trekt, het gewicht is de kracht op de ondergrond. Zonder ondergrond ben je gewichtloos, maar de zwaartekracht en je massa blijven.
Physics with Thomas maakt natuurkunde-uitleg voor havo en vwo. Geen woorden in beeld, dus wat je ziet werkt in elke taal.
In deze serie
Soorten krachtenwerkt er een kracht als niets beweegt?3:06
Zwaartekracht berekenenhoeveel newton is een kilo?3:15
Zwaartepuntwaar balanceert een bezem op je vinger?2:48
Krachtmeter: bereik en nauwkeurigheidis een grotere meter beter?3:11
Veerkracht en veerconstantewat verdubbelt er echt?3:41
Recht evenredig verbandis twee keer zo ver ook twee keer zo duur?3:37
Resulterende kracht nulwaarom blijft iets bewegen?3:36
Gewicht en gewichtlooswaarom zweeft een astronaut?3:17
Versnelling en krachttwee keer zo lang, of vier keer?4:23
Hefbomenwaarom draait de lange sleutel wel?3:16
Even voorstellen
Mijn naam is Thomas Schuurmans, en ik heb een passie voor natuurkunde en voor begrijpen waarom dingen werken zoals ze werken. Wat ik wil, is jonge mensen aanmoedigen om vaker “waarom is dat?” en “hoe werkt dat?” te vragen, en ze de handvatten van de natuurkunde geven op een manier die makkelijk is en die je kunt zien.
Ik ben in 2003 afgestudeerd in Technische Natuurkunde aan de Technische Universiteit Delft. Daarna werkte ik ruim twintig jaar buiten het onderwijs: eerst bij TNO, daarna bij een ontwerpbureau, en uiteindelijk als oprichter van Proportion Global, waarmee ik aan innovatievraagstukken werk in Afrika, Latijns-Amerika en Zuid-Azië. Dat werk lijkt meer op natuurkunde dan je zou denken: niet beginnen bij een oplossing, maar eerst begrijpen wat er aan de hand is, iets proberen, fout zitten, en opnieuw kijken.
Proportion Global werkt inmiddels met een netwerk van lokale consultants in 67 landen, dus ik hoef zelf bijna niet meer te reizen. Hierdoor heb ik nu meer tijd en behoefte om ook dichter bij huis een verschil te maken. Daarom heb ik mijn oude liefde voor natuurkunde weer opgepakt. Sinds september 2026 ben ik twee ochtenden per week natuurkundedocent op het Cartesius Lyceum in Amsterdam, in de derde en vierde klas havo/vwo.
Zelf ben ik erg visueel ingesteld als ik nieuwe dingen wil leren. Daaruit is het idee geboren: video's die één onderwerp scherp en visueel uitleggen, in een paar minuten. Ik maak ze voor mijn eigen leerlingen. Daarna zet ik ze openbaar online, want goede uitleg hoort beschikbaar te zijn voor iedereen die hem nodig heeft, waar je ook woont en in welke taal je denkt en spreekt.