Het rendement is het deel van de energie dat nuttig wordt gebruikt: de nuttige energie gedeeld door de geïnvesteerde energie. De rest verdwijnt niet, maar wordt bijna altijd warmte. Je mag ook de vermogens delen. Een elektrische step die 350 watt krijgt en 280 watt beweging levert, heeft een rendement van 0,80, oftewel 80 procent.
Er is ook ondertiteling in العربية, English, Français en Türkçe. Kies je taal via het tandwiel in de speler, bij Ondertiteling.
Van elke vijf liter benzine in een auto gaat er maar ongeveer één naar het rijden. Waar blijft de rest? Die energie verdwijnt niet: ze wordt warmte. Welk deel van de energie nuttig wordt gebruikt, heet het rendement.
Energie gaat nooit verloren. Wat een apparaat of een motor niet gebruikt voor wat je wilt, zet hij om in een vorm die je niet wilde, bijna altijd warmte: in de uitlaat, in de koeling, in de motor zelf. Dat teken je in een energieschema. Links komt de geïnvesteerde energie binnen, één pijl gaat naar de nuttige energie en de andere buigt af als warmte. Samen zijn ze precies even breed als wat er binnenkwam.
Het rendement, de Griekse letter η (èta), is de nuttige energie gedeeld door de geïnvesteerde energie. Dat geeft een getal tussen 0 en 1, en keer 100 maakt er een percentage van. Omdat het per seconde net zo goed werkt, mag je ook de vermogens delen: het nuttige vermogen gedeeld door het opgenomen vermogen. Deel altijd het nuttige door wat erin gaat, anders kom je boven de 100 procent.
In het rekenvoorbeeld krijgt een elektrische step 350 watt uit zijn accu, en de motor maakt er 280 watt beweging van: een rendement van 0,80, oftewel 80 procent. De auto uit het begin komt op zo'n 20 procent. Daarna reken je zelf aan een boormachine die 600 watt opneemt en 450 watt aan de boor levert. Halverwege staat er een vraag en valt er een stilte: zet de video daar stil en denk eerst zelf na.
Een hoger rendement hoort ook bij de energietransitie, de overstap naar energie die niet uit fossiele brandstoffen komt: naast duurzaam opwekken en minder energie gebruiken gaat het om apparaten die minder energie in warmte omzetten.
In deze video
De hele uitleg, uitgeschreven
Eén op de vijf
0:00Van elke vijf liter benzine in de tank van een auto gaat er ongeveer één naar het rijden. De rest niet.
Energie gaat nergens heen
0:12Die vier liter zijn niet verdwenen: het wordt warmte. Energie gaat nooit verloren. Wat een apparaat of een motor niet gebruikt voor wat je wilt, zet hij om in een vorm die je niet wilde, bijna altijd warmte: in de uitlaat, in de koeling, in de motor zelf.
0:29Dat teken je in een energieschema. Links komt de energie binnen: de geïnvesteerde energie. Eén pijl gaat naar wat je wilde, de nuttige energie. De andere pijl buigt af: die wordt warmte. Samen zijn ze precies even breed als wat er binnenkwam.
Welk deel is nuttig
0:49Welk deel van de energie nuttig wordt gebruikt, heet het rendement. Het rendement, de Griekse letter èta, is de nuttige energie gedeeld door de geïnvesteerde energie. Dat geeft een getal tussen nul en één, en keer honderd maakt er procenten van.
1:06Omdat het per seconde net zo goed werkt, mag je ook de vermogens delen: het nuttige vermogen gedeeld door het vermogen dat erin gaat. Een elektrische step krijgt uit zijn accu driehonderdvijftig watt, en de motor maakt er tweehonderdtachtig watt beweging van.
1:25Tweehonderdtachtig gedeeld door driehonderdvijftig is nul komma tachtig: een rendement van tachtig procent. De auto uit het begin komt op zo'n twintig. Nu jij. Een boormachine neemt zeshonderd watt op, en levert vierhonderdvijftig watt aan de boor.
1:42Wat is het rendement, en hoeveel watt wordt warmte?
Vijfenzeventig procent
1:50Deel altijd het nuttige door wat erin gaat, en niet andersom, anders kom je boven honderd procent. Vierhonderdvijftig gedeeld door zeshonderd is nul komma vijfenzeventig: vijfenzeventig procent. De rest, honderdvijftig watt, wordt warmte, en die voel je als de boor na een tijdje warm wordt.
2:09En daarom hoort een hoger rendement bij de energietransitie, de overstap naar energie die niet uit fossiele brandstoffen komt: naast duurzaam opwekken gaat het om minder energie gebruiken, en om apparaten met een hoger rendement.
Drie dingen om te onthouden
2:27Drie dingen. Energie verdwijnt niet: wat niet nuttig is, wordt bijna altijd warmte. Het rendement is de nuttige energie gedeeld door de energie die erin gaat, en dat mag ook met vermogens. En een hoger rendement hoort bij de energietransitie, naast minder gebruiken en duurzaam opwekken.
Twee vragen
2:49Twee vragen. Eén. Een laptoplader neemt zeventig watt op uit het stopcontact en levert vijfenzestig watt aan de laptop. Wat is het rendement? Twee. Een elektromotor met een rendement van negentig procent levert vierhonderdvijftig watt aan beweging.
3:05Hoeveel elektrisch vermogen neemt hij op?
De antwoorden
3:11De eerste: vijfenzestig gedeeld door zeventig is nul komma drieënnegentig, drieënnegentig procent. De tweede: het opgenomen vermogen is het nuttige gedeeld door het rendement. Vierhonderdvijftig gedeeld door nul komma negentig is vijfhonderd watt.
Wat een watt is
3:29Wil je weten wat een watt eigenlijk is, en waarom "watt per uur" niet bestaat? Kijk dan de video over vermogen op mijn YouTube-kanaal.
Veelgestelde vragen
Wat is rendement?
Rendement is het deel van de energie dat een apparaat nuttig gebruikt. Je berekent het als de nuttige energie gedeeld door de geïnvesteerde energie. Dat geeft een getal tussen 0 en 1; keer 100 krijg je een percentage. Het symbool is de Griekse letter η (èta).
Hoe bereken je het rendement met vermogens?
Deel het nuttige vermogen door het opgenomen vermogen. Een elektrische step die 350 watt uit zijn accu krijgt en 280 watt beweging levert, heeft een rendement van 280 gedeeld door 350 is 0,80, oftewel 80 procent.
Waar blijft de energie die niet nuttig wordt gebruikt?
Die gaat niet verloren. Een apparaat of motor zet die om in een vorm die je niet wilde, bijna altijd warmte. Bij een auto zit die warmte in de uitlaat, de koeling en de motor zelf, en daarom wordt een boormachine na een tijdje warm.
Kan het rendement boven 100 procent komen?
Nee. Er komt nooit meer nuttige energie uit een apparaat dan er energie in gaat. Kom je toch boven 100 procent uit, dan heb je de deling omgedraaid: deel altijd het nuttige door wat erin gaat, en niet andersom.
Wat heeft rendement met de energietransitie te maken?
Bij de energietransitie gaat het naast duurzaam opwekken ook om minder energie gebruiken. Apparaten met een hoger rendement zetten minder energie om in warmte, dus ze hebben voor hetzelfde werk minder energie nodig.
Hierna: wat een watt eigenlijk is, en waarom "watt per uur" niet bestaat. Dat staat in de video over vermogen op dit kanaal.
Deze video krijgt geluidssporen en ondertiteling in meer talen. Kies je taal in de speler onder het tandwiel, bij Audiospoor en bij Ondertiteling.
Physics with Thomas: uitleg met beeld waar het iets toevoegt, en zonder beeld waar het afleidt.
In deze serie
Elektrische stroomde elektronen kruipen, je lamp is meteen aan6:12
Spanning en capaciteittwee batterijen, hetzelfde getal4:43
Stroommeter en spanningsmeter aansluitenverwisselen sloopt je meter4:10
Gelijkspanning, wisselspanning en de diodewaarom werkt een led maar één kant op?4:11
Weerstand en de wet van Ohmverdubbelt de weerstand met de spanning?4:21
Weerstand van een draadwaarom een lange kabel traag laadt4:40
Regelbare weerstand, NTC, PTC en LDRweerstanden die vanzelf veranderen3:40
Serieschakelingdoor welk lampje gaat de meeste stroom?3:32
Parallelschakelingwaarom wordt de weerstand juist kleiner?3:56
Gemengde schakelingwaarom optellen hier niet klopt3:37
Practicumtoets schakelingenzo vind je de weerstand onder de tape5:13
Vermogenwaarom bestaat watt per uur niet?2:58
Kilowattuurwat kost je wifi-router per jaar?3:05
Rendementwaar blijft de rest van de energie?3:43
Randaarde en aardlekschakelaarwat beschermt jou tegen een schok?2:58
Even voorstellen
Mijn naam is Thomas Schuurmans, en ik heb een passie voor natuurkunde en voor begrijpen waarom dingen werken zoals ze werken. Wat ik wil, is jonge mensen aanmoedigen om vaker “waarom is dat?” en “hoe werkt dat?” te vragen, en ze de handvatten van de natuurkunde geven op een manier die makkelijk is en die je kunt zien.
Ik ben in 2003 afgestudeerd in Technische Natuurkunde aan de Technische Universiteit Delft. Daarna werkte ik ruim twintig jaar buiten het onderwijs: eerst bij TNO, daarna bij een ontwerpbureau, en uiteindelijk als oprichter van Proportion Global, waarmee ik aan innovatievraagstukken werk in Afrika, Latijns-Amerika en Zuid-Azië. Dat werk lijkt meer op natuurkunde dan je zou denken: niet beginnen bij een oplossing, maar eerst begrijpen wat er aan de hand is, iets proberen, fout zitten, en opnieuw kijken.
Proportion Global werkt inmiddels met een netwerk van lokale consultants in 67 landen, dus ik hoef zelf bijna niet meer te reizen. Hierdoor heb ik nu meer tijd en behoefte om ook dichter bij huis een verschil te maken. Daarom heb ik mijn oude liefde voor natuurkunde weer opgepakt. Sinds september 2026 ben ik twee ochtenden per week natuurkundedocent op het Cartesius Lyceum in Amsterdam, in de derde en vierde klas havo/vwo.
Zelf ben ik erg visueel ingesteld als ik nieuwe dingen wil leren. Daaruit is het idee geboren: video's die één onderwerp scherp en visueel uitleggen, in een paar minuten. Ik maak ze voor mijn eigen leerlingen. Daarna zet ik ze openbaar online, want goede uitleg hoort beschikbaar te zijn voor iedereen die hem nodig heeft, waar je ook woont en in welke taal je denkt en spreekt.